Contact

+31 (0)20 525 43 11
Contactform

Nederland in ideeën 2015

Nederland in ideeën 2015

            
Welkom! Dit bericht is onderdeel van de online tentoonstelling Nederland in ideeën, waarin 93 wetenschappers, ondernemers en kunstenaars antwoord geven op één vraag van Paulien Cornelisse:  

‘Welk inzicht uit je vakgebied kan anderen helpen in het dagelijks leven?’

De tentoonstelling is verspreid over 93 websites. Op deze site vind je het antwoord van Ferry Haan. Je kunt onderaan dit bericht doorklikken naar het volgende antwoord, of een bezoekje brengen aan de ‘centrale hal’ van de tentoonstelling.

Positivisme, het werkt in de klas en het werkt elders

Uit hersenonderzoek weten we al een tijdje dat positieve feedback bij tieners veel beter werkt dan negatieve. In zo ongeveer alle onderwijsboeken wordt dan ook benadrukt dat complimenten geven veel verstandiger is dan straffen. Sterker nog, straffen zijn helemaal niet nodig voor de echte positivo. Voor iemand die vanuit de negatief geladen journalistiek net in het onderwijs komt werken, valt het alleen complimenten geven niet mee. In de media is het immers heel normaal om elkaar flink af te zeiken. Slecht nieuws krijgt normaal gesproken meer aandacht dan goed nieuws.

Toch is het positief benaderen van anderen een houding die ik iedereen kan aanraden. Je kunt haar ook keurig onderbouwen met lessen uit de positieve psychologie. Net als therapeuten zijn docenten gewend om vooral in te zoomen op problemen. Elke rapportvergadering gaat over die paar leerlingen met wie het niet goed gaat. De leerlingen die probleemloos door hun middelbare school zeilen, krijgen veel en veel minder aandacht.

Van mijn docentenopleiding, die ik als zijinstromer een jaar of zeven geleden mocht/moest volgen, zijn mij een paar dingen bijgebleven. ‘Een gedragsverandering krijg je alleen maar voor elkaar door de negatieve gedragingen te negeren en de positieve te belonen,’ was er zo eentje. Alles wat aandacht krijgt groeit, is de wijsheid die er meteen achteraan komt.

Opvallend is dat de beginnende docent vervolgens een wereld binnenstapt gevuld met azijnpissers. De onderwijswereld heeft de naam nogal verzuurd te zijn, en inderdaad klagen docenten veel. Het wonderlijke is dat veel collega’s binnen het klaslokaal de positiviteit zelve zijn. Zet echter een paar docenten bij elkaar bij een koffiemachine en het gezeur begint.

Niet doen.

Wanneer het in een klaslokaal werkt om vooral zaken te benoemen die lekker lopen, dan werkt dat op andere plaatsen ook. Het is ook nog eens heel eenvoudig. ‘Goed gedaan’, ‘Jij snapt het’, ‘Lekker bezig’, hoor ik mijzelf de hele dag zeggen. Je zou denken dat dit soort uitspraken na een tijdje hol worden. Kreten zonder inhoud. Maar zo werkt het niet. Scholieren worden niet moe van complimentjes. Kritiek, daar hebben ze wel snel genoeg van. Dat werkt bij grote mensen net zo.

Uit de neurolinguïstische hoek komt het ‘oplossingsgerichte werken’. Ook heel fijn. Concentreer je niet op zaken die slecht gaan. Zoek de kleine lichtpuntjes die goed gaan en bouw dat uit. ‘Op een schaal van 0 tot 100 van geluk voel je je vandaag een 10. Wat goed. Dat is geen 9. Hoe kom je naar 15?’ is een zin die ik aangeleerd kreeg in een onderwijscursus.

Toegegeven, van dit soort uitspraken krijg ook ik jeuk. Thuis werken deze net even te doorzichtige opzetjes al evenmin altijd. ‘Papa, hou op met je onderwijsgezeur,’ reageerde mijn zoon na een oplossingsgerichte poging om zijn leven van de zonnige kant te bekijken. Een kleine beetje gas terugnemen, iets subtieler formuleren, en het moet thuis ook lukken om de aandacht te verleggen naar de zaken die goed gaan. ‘De problemen zichzelf laten oplossen’, dat is nog een ander inzicht om de positieve insteek te verkiezen boven de negatieve.

Bij de ouders van mijn D-voetbalelftal bij de plaatselijke voetbalclub sta ik bekend als de ‘positiviteitsgoeroe’, sinds ik ze vroeg om de kinderen voortaan met de duimen omhoog op te vangen. Het grootste compliment kwam aan het einde van het seizoen van een invaller uit een hoger elftal. ‘Wat is dit een leuk elftal. Niemand zeikt,’ viel deze speler meteen op. Binnen een paar weken veranderde een elftal met spelers die elkaar naar beneden haalden in een vriendenclub. Ook de prestaties verbeterden. Ouders, spelers en de coaches hebben een heel leuk jaar gehad.

Bij mijn weten bestaat er geen onderzoek dat bewijst dat positivisme ergens slecht voor is. Er zijn claims dat positivisme zo ongeveer alles kan oplossen, tot de meest verschrikkelijke ziekten aan toe. Dat gaat veel te ver. Maar ik vermoed wel dat iemand die positief om kan gaan met erge situaties een hogere kwaliteit van leven heeft dan iemand die in de slachtofferrol kruipt. Dat is ook de les voor de docent. Een positieve leraar heeft een leuker leven dan een negatieve (en richt waarschijnlijk minder schade aan).

 

Ferry Haan

Docent Economie, promovendus Universiteit van Amsterdam, onderwijspublicist, voormalig journalist de Volkskrant, voormalig VN-militair (1993) in Bosnië-Herzegovina

 

Alle antwoorden zijn ook beschikbaar in boekvorm onder de titel Dit wil je weten: Wetenschappers ondernemers en kunstenaars geven adviezen voor het dagelijks leven

                                                      

Klik hier voor het volgende antwoord

 

Klik hier voor een bezoekje aan de centrale hal van de expositie